Badania prenatalne stanowią fundament prawidłowej opieki nad ciężarną i rozwijającym się dzieckiem. Ten artykuł poprowadzi Cię przez cały kalendarz badań prenatalnych – od pierwszego trymestru aż po ostatnie tygodnie przed porodem.
Dowiesz się z niego:
- jakie badania wykonuje się w poszczególnych etapach ciąży,
- czym różnią się badania nieinwazyjne od badań inwazyjnych,
- które badania są bezpłatne w ramach NFZ, a które wykonasz prywatnie,
- komu szczególnie zaleca się rozszerzoną diagnostykę prenatalną.
Dzięki tym informacjom będziesz mogła świadomie podejmować decyzje dotyczące zdrowia swojego i dziecka.
Czym są nieinwazyjne badania prenatalne?
Nieinwazyjne badania prenatalne są najczęściej stosowaną metodą diagnostyczną w Polsce. Wykonują je kobiety ciężarne w celu wykrycia nieprawidłowości genetycznych, a także wad rozwojowych płodu już na wczesnym etapie ciąży.
Stanowią one część Programu Badań Prenatalnych, który refundowany jest przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Wczesne wykrywanie zwiększonego ryzyka rozwoju wad genetycznych pozwala na zastosowanie dalszej analizy pod postacią np. procedur inwazyjnych takich jak amniopunkcja i biopsja trofoblastu.
Po co wykonuje się badania prenatalne?
Badania prenatalne to wszystkie testy i badania wykonywane w czasie wewnątrzmacicznego rozwoju płodu. Można je podzielić na inwazyjne i nieinwazyjne.
Ich główne cele to:
Monitorowanie rozwoju dziecka
Regularne badania USG pozwalają obserwować, jak rośnie Twój maluszek i czy jego rozwój przebiega prawidłowo. Dzięki nim lekarz może na bieżąco kontrolować wzrost płodu oraz rozwój jego narządów wewnętrznych.
Wczesne wykrywanie wad genetycznych
Dzięki testom z krwi i badaniom USG możliwe jest wykrycie ryzyka zespołu Downa, Edwardsa czy Patau już w pierwszym trymestrze. Wczesna diagnostyka pozwala przygotować się do odpowiedniej opieki nad dzieckiem po narodzinach.
Przygotowanie do porodu
Badania w III trymestrze pomagają określić położenie dziecka i łożyska, co jest kluczowe przy planowaniu sposobu rozwiązania ciąży. Umożliwiają także ocenę przybliżonej masy urodzeniowej dziecka.
Twoje bezpieczeństwo
Badania prenatalne pozwalają także określić termin porodu i poznać płeć dziecka. Co ważne – z definicji nieinwazyjne badania prenatalne są procedurami całkowicie bezpiecznymi dla zdrowia matki i dziecka.
Różnica między badaniami prenatalnymi nieinwazyjnymi a inwazyjnymi
Główną różnica pomiędzy badaniami inwazyjnymi, a nieinwazyjnymi stanowi ich sposób przeprowadzania. Nieinwazyjne badania to badania ultrasonograficzne lub biochemiczne przez pobranie krwi matki. Dzięki temu są one całkowicie bezpieczne i w żaden sposób nie ingerują w środowisko życia płodu.
Zaś inwazyjne badania prenatalne wykonywane są na podstawie pobrania płynu owodniowego w przypadku amniopunkcji lub pobraniu krwi z żyły pępowinowej płodu pod kontrolą USG, a także przez pobranie fragmentu kosmówki (łożyska) w celu przeprowadzenia analizy genetycznej.
Każda z inwazyjnych procedur powinna zostać wykonana po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę, a także zgodnie z jego zaleceniami.
Jakie nieinwazyjne badania prenatalne są dostępne?
Do nieinwazyjnych badań prenatalnych zalecanych przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP), należą badania ultrasonograficzne przeprowadzane w każdym trymestrze. Z czego dwa pierwsze badania są refundowane. Dostępne są również nieinwazyjne testy biochemiczne takie jak test zintegrowany.
Chcesz dowiedzieć się więcej o badaniach prenatalnych?
Posłuchaj naszego podcastu, w którym dr n.med. Nowak-Florek dzieli się wiedzą o diagnostyce prenatalnej i odpowiada na najczęstsze pytania przyszłych mam.
Harmonogram badań USG w ciąży – kiedy i po co?
USG I trymestru (USG genetyczne) – 12.-13. tydzień i 6 dni ciąży
Pierwszym badaniem ultrasonograficznym, które należy wykonać w trakcie ciąży jest USG genetyczne, które wykonuje się między 12. a 13. tygodniem i 6. dniem ciąży – wtedy jego skuteczność diagnostyczna jest najwyższa.
Służy ono określeniu wieku ciąży na podstawie pomiaru długości siedzeniowo-ciemieniowej (CRL), a także ocenia grubość przezierności karku i obecność kości nosowej. Wykonywane są również badania biochemiczne krwi – Test PAPP-A i β-hCG (tzw. test podwójny) Połączenie wyniku USG z badaniami krwi pozwala na dokładną ocenę rozwoju płodu i określenie ryzyka wystąpienia niektórych wad genetycznych.
To badanie jest refundowane przez NFZ – zapytaj swojego ginekologa o skierowanie do programu badań prenatalnych!
USG II trymestru (USG połówkowe) – 20.-22. tydzień i 6 dni ciąży
Nazywane jest również USG połówkowym, gdyż przypada mniej więcej na połowę trwania ciąży.
W trakcie badania ocenie zostaje poddana anatomia płodu, od czubka głowy aż po palce u stóp. Dokonuje się pomiarów główki i brzuszka płodu, szerokości móżdżku, a także zbiornika wielkiego mózgu. Dodatkowo pod uwagę bierze się fałd karkowy, a także długość kości ramiennej i udowej. Lekarz ocenia również budowę narządów wewnętrznych (serca, nerek, pęcherza, żołądka), budowę kręgosłupa, ilość płynu owodniowego i położenie łożyska.
Badanie USG II trymestru również możesz wykonać w ramach NFZ – zadzwoń: +48 71 71 88 600 i umów się na badania prenatalne.
USG III trymestru – 28.-32. tydzień ciąży
USG III trymestru jest badaniem rekomendowanym przez PTGiP i ma dużą wartość diagnostyczną. Nie jest jednak refudnowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
To nieinwazyjne badanie pozwala określić przybliżoną masę urodzeniową dziecka, umożliwia ocenę rozwoju narządów wewnętrznych, a także uwidacznia położenie łożyska, na którego podstawie możliwe jest podjęcie decyzji dotyczącej sposobu rozwiązania ciąży. To optymalny moment na ocenę wzrostu płodu, i wykrycie zaburzeń wzrastania.
Nieinwazyjny test NIPT – analiza DNA płodu z krwi matki
Badanie wolnego płodowego DNA (inaczej badanie NIPT) stanowi nieinwazyjną diagnostykę prenatalną, która polega na ilościowej ocenie DNA płodu we krwi ciężarnej.
To nieinwazyjne badanie szczególnie zalecane jest kobietom po 35. roku życia, a także w przypadku zwiększonego ryzyka wad wrodzonych w wywiadzie położniczym. Przykładem takiego badania jest test Nifty Pro, który analizuje wszystkie chromosomy płodu i może być wykonany już od 10. tygodnia ciąży.
Aktualnie uważa się, że przeprowadzenie nieinwazyjnego testu prenatalnego NIPT jest jedną z najdokładniejszych metod diagnostycznych zespołu Downa. Jego czułość sięga 99%. Nowoczesna technologia analizy DNA pozwala wykryć problemy genetyczne i wady rozwojowe dziecka już w pierwszych miesiącach ciąży. Im wcześniejsza diagnoza, tym większe możliwości – w niektórych przypadkach leczenie można rozpocząć jeszcze przed porodem, w innych – przygotować odpowiedni zespół medyczny na moment narodzin dziecka. Dzięki zastosowaniu tej metody możliwe jest uniknięcie przeprowadzania inwazyjnych badań prenatalnych.
Kiedy wykonuje się nieinwazyjne badania prenatalne?
Nieinwazyjne badania prenatalne wykonuje się od pierwszego trymestru aż do końca trwania ciąży.
Rekomendowanymi badaniami prenatalnymi jest USG genetyczne między 12. a 13. tygodniem i 6 dniem ciąży, które warto połączyć z testem PAPP-A i beta-HCG. Już po 10. tygodniu ciąży możliwe jest wykonanie testu prenatalnego NIPT (np. testu NIFTY PRO), o bardzo wysokiej czułości.
Wizytę w celu przeprowadzenia badania ultrasonograficznego drugiego trymestru należy zaplanować pomiędzy 20. a 22. tygodniem ciąży. Warto pamiętać o regularnych badaniach morfologii krwi. W trakcie trwania ciąży kobieta powinna wykonać je przynajmniej pięciokrotnie.
W III trymestrze ciąży również zalecane jest wykonanie badania prenatalnego USG, którego najbardziej optymalny termin przypada na 28. – 32. tydzień ciąży.
Nie jesteś pewna, które badania powinna wykonać w swoim trymestrze?
Skorzystaj z naszego kalkulatora badań prenatalnych – w kilka sekund dowiesz się, kiedy powinnaś umówić swoją wizytę!
Dla kogo szczególnie zalecane są badania prenatalne?
Program bezpłatnych badań prenatalnych w naszym kraju skierowany jest dla wszystkich ciężarnych bez względu na wiek.
Program bezpłatnych badań prenatalnych w Polsce jest dostępny dla wszystkich kobiet w ciąży, niezależnie od wieku. Szczególnie zalecamy je jednak, jeśli należysz do grupy podwyższonego ryzyka:
- masz ukończone 35 lat,
- u Ciebie lub Twojego partnera stwierdzono wady genetyczne,
- przechodziłaś długotrwałe leczenie niepłodności,
- w poprzedniej ciąży wykryto nieprawidłowości genetyczne,
- wcześniejsze badania prenatalne wykazały niepokojące wyniki.
Co mogą wykryć nieinwazyjne badania prenatalne?
Nieinwazyjne badania prenatalne pozwalają na wykrycie zwiększonego ryzyka wystąpienia trzech najczęstszych trisomii u płodu: zespół Down’a, Edwards’a, a także zespołu Patau’a.
Możliwość uwidocznienia struktur anatomicznych płodu w badaniach prenatalnych umożliwia wykrycie wad cewy nerwowej już na początkowym etapie życia płodowego. To bardzo istotne, ponieważ możliwa jest interwencja chirurgiczna już w trakcie trwania ciąży.
Dodatkowo przeprowadzenie dokładnego obrazowania ultrasonograficznego jest kluczowe do wykrycia nieprawidłowości rozwojowych narządów wewnętrznych płodu. USG potrafi uwidocznić wady serca, przewodu pokarmowego, a także rozszczep kręgosłupa już w łonie matki.
Dzięki wykonaniu pomiarów w trakcie badania USG możliwe jest również określenie czy płód rozwija się zgodnie z siatkami centylowymi przewidzianymi dla jego wieku płodowego. Umożliwia to wykrycie zaburzeń wzrastania płodu.
KLIKNIJ TU i przeczytaj więcej o tym, co mogą wykryć badania prenatalne – przygotowaliśmy o tym cały artykuł!
Czy badania prenatalne są bezpieczne?
Nieinwazyjne badania prenatalne – 100% bezpieczeństwa
W przypadku nieinwazyjnych badań prenatalnych bezpieczeństwo ich przeprowadzenia jest stuprocentowe. W trakcie ich trwania w żaden sposób nie ingeruje się w środowisko życia płodu.
Badania nieinwazyjne wykonuje się najczęściej z krwi lub wykonując przezbrzuszne, a także transwaginalne USG. Również przeprowadzanie badania NIPT, które polega na analizie wolnego DNA płodu, nie stanowi zagrożenia dla rozwijającej się ciąży. To właśnie na badaniach nieinwazyjnych opiera się przesiewowa diagnostyka prenatalna.
Badania inwazyjne – kiedy są konieczne?
Ryzyko powikłań przeprowadzanych badań występuje w przypadku wykorzystywania inwazyjnych metod diagnostycznych np. kordocenteza, amniopunkcja lub biopsja kosmówki, gdyż pobierając materiał do diagnostyki dochodzi do ingerencji w środowisko życia płodu.
Należy jednak pamiętać, że badania inwazyjne nie są wykonywane rutynowo, lecz tylko w sytuacji kiedy ryzyko wystąpienia wad w badaniach nieinwazyjnych jest podwyższone i wydane zostanie zalecenie lekarskie.
Każda kobieta ciężarna w trakcie trwania ciąży powinna troszczyć się nie tylko o rozwijające się w jej łonie dziecko, ale także o siebie. Badania prenatalne, a szczególnie ich wyniki mogą stanowić ogromną ulgę dla przyszłej matki. Dzięki możliwości monitorowania wzrastania, rozwoju, a także stanu zdrowia płodu kobieta może czuć się spokojniejsza. W tym przypadku psychologiczne znaczenie wykonania badań ma kluczowe znaczenie.
Koszt badań prenatalnych nieinwazyjnych – co jest refundowane?
Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje Program Badań Prenatalnych, który zapewni każdej kobiecie niezależnie od jej wieku dostęp do bezpłatnej diagnostyki wad wrodzonych i chorób genetycznych płodu.
Program ten realizujemy również w naszym Centrum Medycznym
Bezpłatnie wykonujemy:
- badania biochemiczne w I trymestrze: test PAPP-A i beta-hCG z krwi,
- USG genetyczne w I trymestrze (między 12. a 13. tygodniem i 6 dniem ciąży),
- USG połówkowe w II trymestrze (między 20. a 22. tygodniem i 6 dniem ciąży).
Pamiętaj, że warto wykonać także USG w III trymestrze (28.-32. tydzień) – choć nie jest ono refundowane, pozwala ocenić wzrost dziecka, przygotować się do porodu oraz wskazać nieprawidłowości
W przypadku wykonywania badań prywatnie koszt wykonania badania USG 3D/4D to ok. 400 zł, ale cena w przypadku ciąż mnogich może się różnić. Kwota wykonania USG genetycznego wraz z pobraniem krwi w celu przeprowadzenia testów biochemicznych to koszt ok. 650 zł.
Test NIPT nie jest refundowany przez NFZ i wykonuje się go prywatnie. Cena zależy od wybranego zakresu badania – podstawowy test Nifty Pro (analiza wszystkich chromosomów + konsultacja lekarska) kosztuje od 1990 zł, natomiast najszerszy pakiet Nifty Premium (dodatkowe badanie genów mukowiscydozy, rdzeniowego zaniku mięśni, czynnika Rh oraz zaawansowana diagnostyka chromosomów) to koszt do 6000 zł.
Podsumowanie – jak wybrać odpowiednie badania prenatalne?
Dzięki aktualnym możliwościom medycyny i dostępności różnych metod diagnostycznych, badania prenatalne w czasie ciąży powinna wykonać każda przyszła mama. Szczególnie biorąc pod uwagę fakt, że duża część z nich jest bezpłatna.
Stosowanie metod nieinwazyjnych umożliwia wykrycie potencjalnych nieprawidłowości przy braku ingerencji w środowisko życia płodu. Obserwacja rozwoju dziecka na każdym etapie ciąży pozwala w razie potrzeby podjąć interwencję lub rozszerzyć diagnostykę jeszcze przed porodem.
Ważne, aby wybór odpowiednich metod diagnostycznych konsultować z lekarzem prowadzącym ciążę, szczególnie w przypadku badań inwazyjnych, które charakteryzują się bardzo wysoką czułością i służą potwierdzeniu wad płodu. Dodatkowo występowanie nieprawidłowości w poprzednich ciążach powinno skłonić do diagnostyki przedurodzeniowej.
Umów się na badania prenatalne w DCG Centrum Medyczne!
Nie czekaj – zadbaj o zdrowie swoje i swojego dziecka już dziś.
Zarejestruj się online – wybierz termin, który Ci odpowiada
Zadzwoń lub napisz do nas – doradzimy, jakie badania są dla Ciebie najlepsze